HIZLI ÖZET
- Pay defterine kimler kaydedilir? Senede bağlanmamış payların sahipleri, nama yazılı pay senedi sahipleri ve varsa intifa hakkı sahipleri kaydedilir.
- Fiziki pay defteri nasıl doldurulur? Her pay sahibi için ayrı bir sayfa açılır. Adı veya unvanı, iletişim bilgileri, payın türü, adedi, itibari değeri ve tertibi ile payın edinme ve deftere kayıt tarihleri yazılır. Edinim ve devre ilişkin gerekli açıklamalar da eklenir.
- Elektronik pay defteri kimler için zorunludur? 1 Ocak 2026’dan itibaren kuruluşu ticaret siciline tescil edilen şirketler, Tebliğ’deki istisnalar saklı kalmak üzere, pay defterini Elektronik Ticari Defter Sistemi’nde (ETDS) tutar. Daha önce kurulmuş şirketlerde yükümlülük kapsamı ayrıca kontrol edilir.
- Pay devrinde kayıt nasıl güncellenir? Önce devrin dayanağı kontrol edilir. Ardından devredenin kaydı güncellenir ve yeni pay sahibi için ayrı bir kayıt açılır. Önceki işlem tarihçesi korunur.
- Hamiline yazılı pay senedi teslim edilince ne olur? Senede bağlanmadan önce pay defterinde izlenen hamiline yazılı paya ilişkin kayıt, senedin pay sahibine teslim edildiği tarihten itibaren 10 gün içinde açıklama düşülerek silinir. Senede bağlanan hamiline paylar MKK’nin Hamiline Pay Kayıt Sistemi’nde (HPKS) izlenir.
Anonim şirketlerde pay defteri, çoğu zaman şirket kurulurken tasdik ettirilen ve sonrasında rafta unutulan bir defter gibi görülüyor. Oysa pay sahipliğinin, pay devirlerinin, intifa haklarının ve şirket sermayesinin kimlerin elinde bulunduğunun izlenmesi bakımından en önemli şirket kayıtlarından biridir.
Fiziki pay defterinde her pay sahibi için ayrı bir sayfa açılır. Bu sayfaya pay sahibinin kimlik ve iletişim bilgileri, payın türü, adedi ve itibari değeri, edinme ve kayıt tarihleri ile varsa devir ve intifa bilgileri yazılır. Elektronik pay defteri tutan şirketler kayıtlarını Elektronik Ticari Defter Sistemi (ETDS) üzerinden yapar.
2026 yılıyla birlikte konu artık yalnızca fiziki bir defterin nasıl doldurulacağı meselesi değildir. 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren kuruluşu ticaret siciline tescil edilen şirketlerde pay defteri ETDS’de elektronik ortamda tutulmaktadır. Daha önce kurulmuş ve zorunluluk kapsamı dışında kalan şirketlerde ise fiziki defter uygulaması devam edebilir.
Bu yazıda anonim şirket pay defterini; kuruluş kaydından pay devrine, nama – hamiline ayrımından sermaye artırımına, fiziki defterden ETDS’ye kadar uygulamada ihtiyaç duyulan bütün temel adımlarıyla ele alalım.
Pay Defteri Nedir, Neden Önemlidir?
Anonim şirketlerde pay defteri, pay sahiplerinin ve Kanunun öngördüğü paya bağlı bazı hakların izlendiği ticari defterdir. Türk Ticaret Kanununun 64 üncü maddesi uyarınca işletmenin muhasebesiyle ilgili olmayan ticari defterler arasında yer alır; Ticari Defterlere İlişkin Tebliğin 9 uncu maddesi ise pay defterinde bulunması gereken asgari bilgileri ayrıntılı olarak sayar.
Pay defteri basit bir “ortak listesi” değildir. Şirketle ilişkiler bakımından, nama yazılı veya senede bağlanmamış paylarda pay defterindeki kayıt önem taşır. Bu nedenle pay sahibi değiştiğinde eski ismin üzerini çizip yeni ismi yazmak yerine devir işleminin dayanağı, tarihi ve tarafları izlenebilir biçimde kaydedilmelidir.
2026’da Fiziki Defter mi, Elektronik Pay Defteri mi?
1 Ocak 2026 tarihinden itibaren kuruluşu ticaret siciline tescil edilen tüm şirketler bakımından pay defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defterinin ETDS’de elektronik tutulması zorunludur. Kuruluşu ve esas sözleşme değişikliği Ticaret Bakanlığı iznine tabi şirketler de zorunluluk kapsamındadır. Zorunluluk kapsamı dışında kalan eski şirketler ise fiziki pay defterlerini kullanmaya devam edebilir veya ihtiyari olarak ETDS’ye geçebilir.
Fiziki pay defteri kuruluş sırasında ticaret sicili müdürlüğünce açılış onayına tabi tutulur. Yeterli yaprağı bulunması halinde izleyen faaliyet dönemlerinde yeniden açılış onayı yapılmadan kullanılmaya devam edilebilir; pay defteri için yıllık kapanış onayı bulunmaz.
Pay Defterine Hangi Paylar Kaydedilir?
Anonim şirkette pay defterine kural olarak senede bağlanmamış paylar, nama yazılı pay senedi sahipleri ve intifa hakkı sahipleri kaydedilir. Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından kayden izlenen paylara ilişkin sermaye piyasası düzenlemeleri saklıdır.

-
Adım: Önce Şirketin Sermaye Yapısını Çıkarın
Deftere isim yazmaya başlamadan önce şirketin tescilli sermayesini ve bu sermayeyi oluşturan pay yapısını netleştirin. Esas sözleşme, kuruluş / sermaye artırımı tescil ilanı, pay senedi bastırma kararları ve mevcut pay defteri birlikte kontrol edilmelidir.
- Tescilli sermaye tutarı nedir?
- Bir payın itibari (nominal) değeri kaç TL / kuruştur?
- Toplam pay sayısı kaçtır?
- Paylar nama mı hamiline mi yazılıdır?
- Paylar senede bağlanmış mıdır?
- Pay grubu, imtiyaz veya farklı tertip bulunmakta mıdır?
- Ödenmemiş pay bedeli var mıdır?
-
Adım: Her Pay Sahibini Ayrı Kayıt olarak açın
Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ uyarınca her pay sahibi defterde ayrı bir sayfada izlenir. Payı veya pay senedini devralan yeni pay sahibi için de ayrı bir sayfa açılır. Bu nedenle aynı sayfada yalnızca isim değiştirerek ortak değişikliği yapmak doğru bir kayıt düzeni değildir.
Gerçek kişi pay sahibinde adı-soyadı ve iletişim bilgileri; tüzel kişi pay sahibinde ticaret unvanı ve iletişim bilgileri yazılır. TCKN, VKN, MERSİS numarası gibi ayırt edici bilgiler Tebliğdeki asgari listede ayrıca sayılmasa da özellikle ETDS’de kimliklendirme amacıyla kullanılan alanlardır; fiziki defterde de kişisel veri güvenliği gözetilerek destekleyici bilgi olarak yer verilebilir.
-
Adım: Pay Bilgilerini Eksiksiz Doldurun
Bir pay sahibinin adı tek başına yeterli değildir. Payın nominal değeri, pay sayısı, toplam itibari tutarı, tertibi, edinme tarihi, deftere kayıt tarihi, senede bağlanıp bağlanmadığı ve payın türü de kayıt altına alınmalıdır. Varsa intifa hakkına ilişkin bilgiler ayrıca gösterilir.

Fiziki Pay Defterinde Örnek Kayıt Nasıl Olmalı?
Örneğin sermayesi 1.000.000 TL olan ve her biri 100 TL itibari değerde 10.000 adet nama yazılı, henüz senede bağlanmamış payı bulunan bir anonim şirkette; bir pay sahibi 6.000, diğer pay sahibi 4.000 paya sahipse defterdeki toplam itibari değer 1.000.000 TL olmalıdır.

-
Adım: Pay Senedine Bağlanma Durumunu Doğru Yazın
Payın senede bağlanıp bağlanmadığı ile payın nama veya hamiline yazılı olması farklı kavramlardır. Bu nedenle defterde iki bilgiyi ayrı ayrı takip etmek gerekir. “Nama yazılı – senede bağlanmış”, “nama yazılı – senede bağlanmamış” veya “hamiline yazılı – henüz senede bağlanmamış” gibi durumlar ayrı sonuç doğurur.
Hamiline yazılı paylarda pay bedelinin tamamı ödenmeden hamiline pay senedi çıkarılamaz. Paylar hamiline yazılı ise, bedelin tamamının ödenmesinden itibaren üç ay içinde yönetim kurulunun pay senetlerini bastırıp pay sahiplerine dağıtması gerekir. Nama yazılı pay senetlerinin bastırılması ise Kanunda farklı şartlara bağlanmıştır.
-
Adım: Pay Devrinde Yalnızca İsmi Değiştirmeyin
Pay devrinde ilk soru “kimden kime kaç pay devredildi?” değil, devrin hukuken hangi pay üzerinde ve hangi usulle gerçekleştiğidir. Nama yazılı paylar kural olarak devredilebilir; ancak bedeli tamamen ödenmemiş nama yazılı paylarda ve esas sözleşmede devri şirket onayına bağlayan hükümler varsa ayrıca şirket onayı gündeme gelir.
Payın usulüne uygun devredildiği ispat edilmeden devralanın pay defterine yazılması mümkün değildir. Uygulamada şirketler, devrin pay defterine kaydı için çoğunlukla yönetim kurulu kararı almakta ve devir belgelerini kararın eki olarak muhafaza etmektedir. Bununla birlikte her nama yazılı pay devrinin geçerliliğini mutlaka “yönetim kurulu onayına” bağlayan genel bir kural bulunduğu düşünülmemelidir; payın ödeme durumu ve esas sözleşme hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Pay Devri Örneği
Yukarıdaki örnekte A’ın 6.000 payından 1.000 adedini yeni pay sahibi C’e devrettiğini varsayalım. Bu durumda A’ın kaydı 5.000 pay / 500.000 TL olarak güncellenir; C için yeni bir pay sahibi sayfası açılarak 1.000 pay / 100.000 TL kayıt edilir. B A.Ş.’nin 4.000 pay / 400.000 TL kaydı değişmez. Son kontrol yine 10.000 pay ve 1.000.000 TL sermaye toplamıdır.
-
Adım: Sermaye Artırımı ve Azaltımında Pay Defterini Unutmayın
Sermaye artırımı tescil edildiğinde yeni payların hangi pay sahiplerine hangi oran veya haklarla verildiği pay defterine işlenmelidir. Artırım pay sayısının artırılması yoluyla yapılıyorsa yeni pay adetleri eklenir; bir payın itibari değerinin değiştirilmesi yoluyla yapılıyorsa nominal değerler ve toplamlar yeni esas sözleşmeye göre güncellenir.
Sermaye azaltımında da aynı mantık ters yönde uygulanır. Tescilden sonra pay sayısı veya payların itibari değeri yeni sermaye yapısına göre güncellenmeli ve işlemin dayanağı açıklama alanında belirtilmelidir. “Sermaye değişti ama pay defteri eski kaldı” durumu genel kurul hazirunundan pay senedi basımına kadar birçok işlemde tutarsızlık yaratır.
-
Adım: İntifa, Rehin ve Birlikte Mülkiyet Durumlarını Ayrıca Takip Edin
Pay üzerinde intifa hakkı varsa intifa hakkı sahibinin adı-soyadı / unvanı, iletişim bilgileri ve hakkın hangi paylara ilişkin olduğu kayda geçirilmelidir. ETDS rehberinde rehin hakkı ve birlikte mülkiyet halleri için de ayrı işlem alanları bulunmaktadır.
Miras, mal rejimi veya başka bir nedenle bir pay üzerinde birden fazla kişinin birlikte mülkiyeti söz konusuysa, ETDS’de “birlikte mülkiyet grubu” oluşturularak grup üyeleri ayrı ayrı eklenebilir. Fiziki defterde de aynı sahiplik yapısının açıkça anlaşılacağı biçimde pay ve hak sahipleri gösterilmelidir.
-
Adım: Fiziki Defterde Kayıt Düzenini Bozmayın
Fiziki ticari defterlerde kayıtların eksiksiz, doğru ve düzenli yapılması gerekir. Yanlış bir kayıt önceki içeriği belirlenemeyecek şekilde silinemez, karalanamaz veya kapatılamaz. Hata düzeltilecekse eski kayıt okunabilir kalmalı ve düzeltmenin ne olduğu açıkça anlaşılmalıdır.
Pay defterinde özellikle ortak değişikliğinde daksil, silgi veya eski kaydı görünmez hale getiren yöntemler kullanmayın. Doğru yöntem, önceki kayıt ve işlem tarihçesini koruyacak açıklayıcı düzeltme / devir kaydı yapmaktır.
ETDS’de Pay Defteri Nasıl Doldurulur?
ETDS Pay Defteri Rehberi V2.0’a göre pay defteri menüsünde “İşlemler > +Yeni” seçeneğiyle pay sahibi bilgileri oluşturulur. Gerçek kişiler için ad, soyad, telefon; tüzel kişilerde ise unvan gibi kimlik bilgileri girilir. Pay bilgileri bölümünde pay edinme tarihi, payın itibari değeri, pay sayısı, payın senede bağlı olup olmadığı ve pay türü gibi bilgiler kaydedilir.
Kuruluştan itibaren ETDS kullanacak şirketlerde bazı veriler MERSİS’ten otomatik aktarılır; otomatik gelmeyen bilgilerin sistem kullanıcısı tarafından tamamlanması gerekir.
Fiziki pay defterinden ETDS’ye geçen mevcut şirketlerde ise fiziki defterin en güncel halinde yer alan pay sahiplerinin güncel durumu elektronik pay defterine aktarılır.
ETDS’de devir yapılacak kişi mevcut pay sahipleri arasında değilse önce pay sahibi kaydı oluşturulur, ardından “Devir İşlemleri” menüsünden devir yönü ve devredilecek miktar seçilerek işlem tamamlanır. Sermaye artırımı ve azaltımı da Pay Defteri Rehberinde gösterilen yeni pay bilgisi ekleme / mevcut pay bilgisini güncelleme adımlarıyla yürütülür.
En Sık Yapılan 10 Hata
- Pay defterindeki toplam itibari değerin şirket sermayesiyle karşılaştırılmaması.
- Pay sahibinin yalnızca adının yazılması; pay sayısı, nominal değer, tertip ve edinme tarihlerinin boş bırakılması.
- Nama ve hamiline pay ayrımının yapılmaması.
- Senede bağlanmış hamiline yazılı pay senedi sahibinin fiziki pay defterinde normal nama pay sahibi gibi izlenmeye devam edilmesi.
- Pay devrinde devralan için ayrı sayfa / kayıt açılmaması.
- Eski kayıtların silinerek işlem tarihçesinin yok edilmesi.
- Esas sözleşmedeki pay grubu ve imtiyazların defterde gösterilmemesi.
- Sermaye artırım veya azaltımından sonra pay defterinin güncellenmemesi.
- Pay devrinde ödeme durumu ve esas sözleşmedeki bağlam hükümlerinin kontrol edilmemesi.
- ETDS’ye geçişte fiziki defterin güncel ortaklık yapısıyla MERSİS / şirket kayıtlarının mutabakatının yapılmaması.
| Kontrol | Bakılacak Husus |
|---|---|
| Sermaye toplamı | Pay toplamı × nominal değer = tescilli sermaye |
| Pay sahibi bilgileri | Ad/ünvan ve iletişim bilgileri tam |
| Pay bilgileri | Adet, nominal değer, toplam, tertip/grup doğru |
| Pay türü | Nama / hamiline ve senede bağlılık doğru |
| Tarihler | Edinme ve deftere kayıt tarihi mevcut |
| Devirler | Dayanak, devreden/devralan ve açıklama izlenebilir |
| Haklar | İntifa / rehin / birlikte mülkiyet kontrol edildi |
| Sermaye değişiklikleri | Artırım/azaltım sonrası kayıtlar güncel |
Sonuç
Anonim şirket pay defterinin sağlıklı tutulması için mesele, bir deftere ortak isimlerini yazmaktan ibaret değildir. Payların toplamı şirket sermayesini doğrulamalı; payın türü, senede bağlanma durumu, pay grubu, edinme tarihi ve devrin dayanağı birlikte izlenebilmelidir.
2026 itibarıyla yeni kurulan şirketlerde bu süreç ETDS üzerinden yürümektedir. Fiziki defter kullanan mevcut şirketlerde ise özellikle pay devri ve sermaye değişikliklerinde kayıt tarihçesinin korunması önemlidir. En pratik yöntem, her işlemden sonra “sermaye toplamı + pay sahibi toplamı + pay türü + dayanak belge” dörtlüsünü yeniden kontrol etmektir.
Faydalı olması dileğiyle…
İlgili Yazılar
Hisse Senedi Basan Matbaa Seçiminde Temel Kriterler
Hisse senedi basan matbaa seçerken, bu işi üstlenecek kurumun bu alandaki deneyimi, mevzuat bilgisi ve güvenlikli baskı altyapısının yeterliliği [...]
Bir Kağıttan Fazlası: Hisse Senedi Bastırmanın Vergisel Faydası
Hızlı Özet Hisse senedi ile ortaklık kaydı aynı şey değildir. Anonim şirkette ortak olmak için hisse senedi bastırılması şart [...]
Sermaye Artırımı Sonrası II. Tertip Hisse Senedi Basımı
31 Aralık 2027, birçok şirket için kritik bir tarih. Sermayesi 250.000 TL’nin altında olan anonim şirketlerin, bu tarihe kadar sermayelerini [...]
HIZLI ÖZET
- Pay defterine kimler kaydedilir? Senede bağlanmamış payların sahipleri, nama yazılı pay senedi sahipleri ve varsa intifa hakkı sahipleri kaydedilir.
- Fiziki pay defteri nasıl doldurulur? Her pay sahibi için ayrı bir sayfa açılır. Adı veya unvanı, iletişim bilgileri, payın türü, adedi, itibari değeri ve tertibi ile payın edinme ve deftere kayıt tarihleri yazılır. Edinim ve devre ilişkin gerekli açıklamalar da eklenir.
- Elektronik pay defteri kimler için zorunludur? 1 Ocak 2026’dan itibaren kuruluşu ticaret siciline tescil edilen şirketler, Tebliğ’deki istisnalar saklı kalmak üzere, pay defterini Elektronik Ticari Defter Sistemi’nde (ETDS) tutar. Daha önce kurulmuş şirketlerde yükümlülük kapsamı ayrıca kontrol edilir.
- Pay devrinde kayıt nasıl güncellenir? Önce devrin dayanağı kontrol edilir. Ardından devredenin kaydı güncellenir ve yeni pay sahibi için ayrı bir kayıt açılır. Önceki işlem tarihçesi korunur.
- Hamiline yazılı pay senedi teslim edilince ne olur? Senede bağlanmadan önce pay defterinde izlenen hamiline yazılı paya ilişkin kayıt, senedin pay sahibine teslim edildiği tarihten itibaren 10 gün içinde açıklama düşülerek silinir. Senede bağlanan hamiline paylar MKK’nin Hamiline Pay Kayıt Sistemi’nde (HPKS) izlenir.
Anonim şirketlerde pay defteri, çoğu zaman şirket kurulurken tasdik ettirilen ve sonrasında rafta unutulan bir defter gibi görülüyor. Oysa pay sahipliğinin, pay devirlerinin, intifa haklarının ve şirket sermayesinin kimlerin elinde bulunduğunun izlenmesi bakımından en önemli şirket kayıtlarından biridir.
Fiziki pay defterinde her pay sahibi için ayrı bir sayfa açılır. Bu sayfaya pay sahibinin kimlik ve iletişim bilgileri, payın türü, adedi ve itibari değeri, edinme ve kayıt tarihleri ile varsa devir ve intifa bilgileri yazılır. Elektronik pay defteri tutan şirketler kayıtlarını Elektronik Ticari Defter Sistemi (ETDS) üzerinden yapar.
2026 yılıyla birlikte konu artık yalnızca fiziki bir defterin nasıl doldurulacağı meselesi değildir. 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren kuruluşu ticaret siciline tescil edilen şirketlerde pay defteri ETDS’de elektronik ortamda tutulmaktadır. Daha önce kurulmuş ve zorunluluk kapsamı dışında kalan şirketlerde ise fiziki defter uygulaması devam edebilir.
Bu yazıda anonim şirket pay defterini; kuruluş kaydından pay devrine, nama – hamiline ayrımından sermaye artırımına, fiziki defterden ETDS’ye kadar uygulamada ihtiyaç duyulan bütün temel adımlarıyla ele alalım.
Pay Defteri Nedir, Neden Önemlidir?
Anonim şirketlerde pay defteri, pay sahiplerinin ve Kanunun öngördüğü paya bağlı bazı hakların izlendiği ticari defterdir. Türk Ticaret Kanununun 64 üncü maddesi uyarınca işletmenin muhasebesiyle ilgili olmayan ticari defterler arasında yer alır; Ticari Defterlere İlişkin Tebliğin 9 uncu maddesi ise pay defterinde bulunması gereken asgari bilgileri ayrıntılı olarak sayar.
Pay defteri basit bir “ortak listesi” değildir. Şirketle ilişkiler bakımından, nama yazılı veya senede bağlanmamış paylarda pay defterindeki kayıt önem taşır. Bu nedenle pay sahibi değiştiğinde eski ismin üzerini çizip yeni ismi yazmak yerine devir işleminin dayanağı, tarihi ve tarafları izlenebilir biçimde kaydedilmelidir.
2026’da Fiziki Defter mi, Elektronik Pay Defteri mi?
1 Ocak 2026 tarihinden itibaren kuruluşu ticaret siciline tescil edilen tüm şirketler bakımından pay defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defterinin ETDS’de elektronik tutulması zorunludur. Kuruluşu ve esas sözleşme değişikliği Ticaret Bakanlığı iznine tabi şirketler de zorunluluk kapsamındadır. Zorunluluk kapsamı dışında kalan eski şirketler ise fiziki pay defterlerini kullanmaya devam edebilir veya ihtiyari olarak ETDS’ye geçebilir.
Fiziki pay defteri kuruluş sırasında ticaret sicili müdürlüğünce açılış onayına tabi tutulur. Yeterli yaprağı bulunması halinde izleyen faaliyet dönemlerinde yeniden açılış onayı yapılmadan kullanılmaya devam edilebilir; pay defteri için yıllık kapanış onayı bulunmaz.
Pay Defterine Hangi Paylar Kaydedilir?
Anonim şirkette pay defterine kural olarak senede bağlanmamış paylar, nama yazılı pay senedi sahipleri ve intifa hakkı sahipleri kaydedilir. Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından kayden izlenen paylara ilişkin sermaye piyasası düzenlemeleri saklıdır.

-
Adım: Önce Şirketin Sermaye Yapısını Çıkarın
Deftere isim yazmaya başlamadan önce şirketin tescilli sermayesini ve bu sermayeyi oluşturan pay yapısını netleştirin. Esas sözleşme, kuruluş / sermaye artırımı tescil ilanı, pay senedi bastırma kararları ve mevcut pay defteri birlikte kontrol edilmelidir.
- Tescilli sermaye tutarı nedir?
- Bir payın itibari (nominal) değeri kaç TL / kuruştur?
- Toplam pay sayısı kaçtır?
- Paylar nama mı hamiline mi yazılıdır?
- Paylar senede bağlanmış mıdır?
- Pay grubu, imtiyaz veya farklı tertip bulunmakta mıdır?
- Ödenmemiş pay bedeli var mıdır?
-
Adım: Her Pay Sahibini Ayrı Kayıt olarak açın
Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ uyarınca her pay sahibi defterde ayrı bir sayfada izlenir. Payı veya pay senedini devralan yeni pay sahibi için de ayrı bir sayfa açılır. Bu nedenle aynı sayfada yalnızca isim değiştirerek ortak değişikliği yapmak doğru bir kayıt düzeni değildir.
Gerçek kişi pay sahibinde adı-soyadı ve iletişim bilgileri; tüzel kişi pay sahibinde ticaret unvanı ve iletişim bilgileri yazılır. TCKN, VKN, MERSİS numarası gibi ayırt edici bilgiler Tebliğdeki asgari listede ayrıca sayılmasa da özellikle ETDS’de kimliklendirme amacıyla kullanılan alanlardır; fiziki defterde de kişisel veri güvenliği gözetilerek destekleyici bilgi olarak yer verilebilir.
-
Adım: Pay Bilgilerini Eksiksiz Doldurun
Bir pay sahibinin adı tek başına yeterli değildir. Payın nominal değeri, pay sayısı, toplam itibari tutarı, tertibi, edinme tarihi, deftere kayıt tarihi, senede bağlanıp bağlanmadığı ve payın türü de kayıt altına alınmalıdır. Varsa intifa hakkına ilişkin bilgiler ayrıca gösterilir.

Fiziki Pay Defterinde Örnek Kayıt Nasıl Olmalı?
Örneğin sermayesi 1.000.000 TL olan ve her biri 100 TL itibari değerde 10.000 adet nama yazılı, henüz senede bağlanmamış payı bulunan bir anonim şirkette; bir pay sahibi 6.000, diğer pay sahibi 4.000 paya sahipse defterdeki toplam itibari değer 1.000.000 TL olmalıdır.

-
Adım: Pay Senedine Bağlanma Durumunu Doğru Yazın
Payın senede bağlanıp bağlanmadığı ile payın nama veya hamiline yazılı olması farklı kavramlardır. Bu nedenle defterde iki bilgiyi ayrı ayrı takip etmek gerekir. “Nama yazılı – senede bağlanmış”, “nama yazılı – senede bağlanmamış” veya “hamiline yazılı – henüz senede bağlanmamış” gibi durumlar ayrı sonuç doğurur.
Hamiline yazılı paylarda pay bedelinin tamamı ödenmeden hamiline pay senedi çıkarılamaz. Paylar hamiline yazılı ise, bedelin tamamının ödenmesinden itibaren üç ay içinde yönetim kurulunun pay senetlerini bastırıp pay sahiplerine dağıtması gerekir. Nama yazılı pay senetlerinin bastırılması ise Kanunda farklı şartlara bağlanmıştır.
-
Adım: Pay Devrinde Yalnızca İsmi Değiştirmeyin
Pay devrinde ilk soru “kimden kime kaç pay devredildi?” değil, devrin hukuken hangi pay üzerinde ve hangi usulle gerçekleştiğidir. Nama yazılı paylar kural olarak devredilebilir; ancak bedeli tamamen ödenmemiş nama yazılı paylarda ve esas sözleşmede devri şirket onayına bağlayan hükümler varsa ayrıca şirket onayı gündeme gelir.
Payın usulüne uygun devredildiği ispat edilmeden devralanın pay defterine yazılması mümkün değildir. Uygulamada şirketler, devrin pay defterine kaydı için çoğunlukla yönetim kurulu kararı almakta ve devir belgelerini kararın eki olarak muhafaza etmektedir. Bununla birlikte her nama yazılı pay devrinin geçerliliğini mutlaka “yönetim kurulu onayına” bağlayan genel bir kural bulunduğu düşünülmemelidir; payın ödeme durumu ve esas sözleşme hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Pay Devri Örneği
Yukarıdaki örnekte A’ın 6.000 payından 1.000 adedini yeni pay sahibi C’e devrettiğini varsayalım. Bu durumda A’ın kaydı 5.000 pay / 500.000 TL olarak güncellenir; C için yeni bir pay sahibi sayfası açılarak 1.000 pay / 100.000 TL kayıt edilir. B A.Ş.’nin 4.000 pay / 400.000 TL kaydı değişmez. Son kontrol yine 10.000 pay ve 1.000.000 TL sermaye toplamıdır.
-
Adım: Sermaye Artırımı ve Azaltımında Pay Defterini Unutmayın
Sermaye artırımı tescil edildiğinde yeni payların hangi pay sahiplerine hangi oran veya haklarla verildiği pay defterine işlenmelidir. Artırım pay sayısının artırılması yoluyla yapılıyorsa yeni pay adetleri eklenir; bir payın itibari değerinin değiştirilmesi yoluyla yapılıyorsa nominal değerler ve toplamlar yeni esas sözleşmeye göre güncellenir.
Sermaye azaltımında da aynı mantık ters yönde uygulanır. Tescilden sonra pay sayısı veya payların itibari değeri yeni sermaye yapısına göre güncellenmeli ve işlemin dayanağı açıklama alanında belirtilmelidir. “Sermaye değişti ama pay defteri eski kaldı” durumu genel kurul hazirunundan pay senedi basımına kadar birçok işlemde tutarsızlık yaratır.
-
Adım: İntifa, Rehin ve Birlikte Mülkiyet Durumlarını Ayrıca Takip Edin
Pay üzerinde intifa hakkı varsa intifa hakkı sahibinin adı-soyadı / unvanı, iletişim bilgileri ve hakkın hangi paylara ilişkin olduğu kayda geçirilmelidir. ETDS rehberinde rehin hakkı ve birlikte mülkiyet halleri için de ayrı işlem alanları bulunmaktadır.
Miras, mal rejimi veya başka bir nedenle bir pay üzerinde birden fazla kişinin birlikte mülkiyeti söz konusuysa, ETDS’de “birlikte mülkiyet grubu” oluşturularak grup üyeleri ayrı ayrı eklenebilir. Fiziki defterde de aynı sahiplik yapısının açıkça anlaşılacağı biçimde pay ve hak sahipleri gösterilmelidir.
-
Adım: Fiziki Defterde Kayıt Düzenini Bozmayın
Fiziki ticari defterlerde kayıtların eksiksiz, doğru ve düzenli yapılması gerekir. Yanlış bir kayıt önceki içeriği belirlenemeyecek şekilde silinemez, karalanamaz veya kapatılamaz. Hata düzeltilecekse eski kayıt okunabilir kalmalı ve düzeltmenin ne olduğu açıkça anlaşılmalıdır.
Pay defterinde özellikle ortak değişikliğinde daksil, silgi veya eski kaydı görünmez hale getiren yöntemler kullanmayın. Doğru yöntem, önceki kayıt ve işlem tarihçesini koruyacak açıklayıcı düzeltme / devir kaydı yapmaktır.
ETDS’de Pay Defteri Nasıl Doldurulur?
ETDS Pay Defteri Rehberi V2.0’a göre pay defteri menüsünde “İşlemler > +Yeni” seçeneğiyle pay sahibi bilgileri oluşturulur. Gerçek kişiler için ad, soyad, telefon; tüzel kişilerde ise unvan gibi kimlik bilgileri girilir. Pay bilgileri bölümünde pay edinme tarihi, payın itibari değeri, pay sayısı, payın senede bağlı olup olmadığı ve pay türü gibi bilgiler kaydedilir.
Kuruluştan itibaren ETDS kullanacak şirketlerde bazı veriler MERSİS’ten otomatik aktarılır; otomatik gelmeyen bilgilerin sistem kullanıcısı tarafından tamamlanması gerekir.
Fiziki pay defterinden ETDS’ye geçen mevcut şirketlerde ise fiziki defterin en güncel halinde yer alan pay sahiplerinin güncel durumu elektronik pay defterine aktarılır.
ETDS’de devir yapılacak kişi mevcut pay sahipleri arasında değilse önce pay sahibi kaydı oluşturulur, ardından “Devir İşlemleri” menüsünden devir yönü ve devredilecek miktar seçilerek işlem tamamlanır. Sermaye artırımı ve azaltımı da Pay Defteri Rehberinde gösterilen yeni pay bilgisi ekleme / mevcut pay bilgisini güncelleme adımlarıyla yürütülür.
En Sık Yapılan 10 Hata
- Pay defterindeki toplam itibari değerin şirket sermayesiyle karşılaştırılmaması.
- Pay sahibinin yalnızca adının yazılması; pay sayısı, nominal değer, tertip ve edinme tarihlerinin boş bırakılması.
- Nama ve hamiline pay ayrımının yapılmaması.
- Senede bağlanmış hamiline yazılı pay senedi sahibinin fiziki pay defterinde normal nama pay sahibi gibi izlenmeye devam edilmesi.
- Pay devrinde devralan için ayrı sayfa / kayıt açılmaması.
- Eski kayıtların silinerek işlem tarihçesinin yok edilmesi.
- Esas sözleşmedeki pay grubu ve imtiyazların defterde gösterilmemesi.
- Sermaye artırım veya azaltımından sonra pay defterinin güncellenmemesi.
- Pay devrinde ödeme durumu ve esas sözleşmedeki bağlam hükümlerinin kontrol edilmemesi.
- ETDS’ye geçişte fiziki defterin güncel ortaklık yapısıyla MERSİS / şirket kayıtlarının mutabakatının yapılmaması.
| Kontrol | Bakılacak Husus |
|---|---|
| Sermaye toplamı | Pay toplamı × nominal değer = tescilli sermaye |
| Pay sahibi bilgileri | Ad/ünvan ve iletişim bilgileri tam |
| Pay bilgileri | Adet, nominal değer, toplam, tertip/grup doğru |
| Pay türü | Nama / hamiline ve senede bağlılık doğru |
| Tarihler | Edinme ve deftere kayıt tarihi mevcut |
| Devirler | Dayanak, devreden/devralan ve açıklama izlenebilir |
| Haklar | İntifa / rehin / birlikte mülkiyet kontrol edildi |
| Sermaye değişiklikleri | Artırım/azaltım sonrası kayıtlar güncel |
Sonuç
Anonim şirket pay defterinin sağlıklı tutulması için mesele, bir deftere ortak isimlerini yazmaktan ibaret değildir. Payların toplamı şirket sermayesini doğrulamalı; payın türü, senede bağlanma durumu, pay grubu, edinme tarihi ve devrin dayanağı birlikte izlenebilmelidir.
2026 itibarıyla yeni kurulan şirketlerde bu süreç ETDS üzerinden yürümektedir. Fiziki defter kullanan mevcut şirketlerde ise özellikle pay devri ve sermaye değişikliklerinde kayıt tarihçesinin korunması önemlidir. En pratik yöntem, her işlemden sonra “sermaye toplamı + pay sahibi toplamı + pay türü + dayanak belge” dörtlüsünü yeniden kontrol etmektir.
Faydalı olması dileğiyle…
İlgili Yazılar
Hisse Senedi Basan Matbaa Seçiminde Temel Kriterler
Hisse senedi basan matbaa seçerken, bu işi üstlenecek kurumun bu alandaki deneyimi, mevzuat bilgisi ve güvenlikli baskı altyapısının yeterliliği [...]
Bir Kağıttan Fazlası: Hisse Senedi Bastırmanın Vergisel Faydası
Hızlı Özet Hisse senedi ile ortaklık kaydı aynı şey değildir. Anonim şirkette ortak olmak için hisse senedi bastırılması şart [...]
Sermaye Artırımı Sonrası II. Tertip Hisse Senedi Basımı
31 Aralık 2027, birçok şirket için kritik bir tarih. Sermayesi 250.000 TL’nin altında olan anonim şirketlerin, bu tarihe kadar sermayelerini [...]





