Anonim Şirketlerde Pay Devrine Sınırlama Getirilebilir mi?

Anonim şirketlerde pay devri (diğer adıyla hisse devri), ortaklık yapısının değişmesine sebep olduğu için uygulamada en çok tartışılan konulardan biridir. Çünkü pay devriyle ortaklık yapısı değişirken, şirket menfaatlerinin korunması önem kazanır. Bu yazımızda, anonim şirketlerde hisse devrinin genel esasları, hisse devrine getirilebilecek sınırlamalar ve özellikle pay senedi devri bakımından öne çıkan hususlar, Türk Ticaret Kanunu (TTK) çerçevesinde ele alınacaktır.

Anonim Şirketlerde Hisse Devri Ne Anlama Gelir?

Anonim şirketlerde hisse devri, bir ortağın sahip olduğu payın tamamını veya bir kısmını başka bir kişiye devretmesi anlamına gelir. Anonim şirket pay devri, payın senede bağlanmış olup olmamasına göre farklılık gösterir. Pay senedine bağlanmamış yani çıplak payların devri, genellikle yazılı bir devir sözleşmesiyle yapılırken; pay senedine bağlanmış paylarda devir senedin türüne göre değişir.

Nama Yazılı Pay Senedi Nasıl Devredilir?

Nama yazılı pay senetlerinin devri, ilgili senedin ciro edilmesi ve devralan kişiye teslimiyle gerçekleşir. Nama yazılı senetlerde devrin geçerli olabilmesi için:

1. Senet üzerinde tam ciro yapılmış olması,
2. Senedin zilyetliğinin devralana geçmesi,
3. Devralan kişinin şirketin pay defterine kaydedilmesi gerekir.

Devir anonim şirkete karşı ancak deftere kaydedildikten sonra hüküm ifade eder. Aksi halde devralan kişi şirket nezdinde pay sahibi olarak kabul edilmez. Ayrıca, anonim şirket esas sözleşmesine devrin sınırlandırılması veya özel onay ile ilgili koşullar konulmuşsa bu kurallara da uyulmalıdır.

Hamiline Yazılı Pay Senedi Nasıl Devredilir?

Hamiline yazılı pay senetlerinde devir, önceden sadece senedin devralana teslimiyle gerçekleşirken, 1 Nisan 2021 itibarıyla yürürlüğe giren düzenlemeler ile artık iki aşamalı bir süreç haline gelmiştir:

1. Senedin devralana teslimi (zilyetliğin devri)
2. Devralan kişinin bu devir işlemini Merkezi Kayıt Kuruluşu’na (MKK) bildirmesi

Merkezi Kayıt Kuruluşu’na bildirim, Hamiline Pay Kayıt Sistemi (HPKS) üzerinden elektronik ortamda yapılır. Bu bildirim yapılmadan devrin üçüncü kişiler ve şirket nezdinde geçerlilik kazanması mümkün değildir ve devralan kişi paya bağlı haklarını kullanamaz.

Anonim Şirketlerde Pay Devri Serbest midir?

Anonim şirketlerde pay devri kural olarak serbesttir. Bu serbestlik ilkesi, pay sahibinin payını dilediği kişiye devredebilmesini ifade eder. Ancak bu serbestlik mutlak değildir. Kanunda öngörülen hallerde veya esas sözleşmede yer alan hükümler doğrultusunda anonim şirket pay devri sınırlandırılabilir. Özellikle şirketin ortaklık yapısını koruma, belirli niteliklere sahip ortaklarla devam etme veya şirketin faaliyet alanına uygunluk gibi gerekçelerle pay devrine sınırlamalar getirilebilmektedir.

Anonim Şirketlerde Pay Devrine Sınırlama Getirilebilir mi?

Anonim şirketlerde pay devrine sınırlama getirilmesi mümkündür. Ancak bu sınırlamaların, kanuna uygun ve ölçülü olması gerekir.

Esas Sözleşme ile Pay Devrine Sınırlama Getirilmesi

TTK’ya göre esas sözleşme, anonim şirketlerde pay devrinin sınırlandırılmasında temel araçlardan biridir. Esas sözleşmede yer alan hükümlerle, pay devrinin belirli şartlara bağlanması mümkündür. Ancak esas sözleşmeyle getirilen sınırlamaların, pay devrini fiilen imkansız hale getirecek nitelikte olmaması gerekir.

Onay Şartına Bağlı Hisse Devri

Pay devrinin yönetim kurulu veya genel kurul onayına bağlanması, uygulamada en sık karşılaşılan sınırlama türlerinden biridir. Bu durumda pay devri işlemi taraflar arasında yapılmış olsa bile, şirket açısından hüküm ifade edebilmesi için ilgili organın onayı aranır. Burada da reddin dayanağının kanunda veya esas sözleşmede öngörülmüş olması gerekir.

Pay Senedi Basılmış Payların Devredilmesi ile Çıplak Payların Devri Arasında Ne fark Vardır?

Anonim şirketlerde pay senedi basılması ve bu pay senetlerinin devredilmesi, hem gerçek kişiler hem de tüzel kişiler açısından çok önemli vergi avantajları sağlar.

Gerçek Kişiler Açısından Gelir Vergisi Avantajı

Gerçek kişilerin çıplak payları devretmesi sonucunda elde edilen kazançlar, gelir vergisine tabidir. Ancak pay senedi basılmış payların en az iki yıl süreyle elde tutulduktan sonra devredilmesi durumunda, bu devir işlemi gelir vergisine tabi tutulmaz.

Tüzel Kişiler Açısından KDV Avantajı

Tüzel kişiler açısından da pay senedi devri önemli bir vergi avantajı sağlar: Tüzel kişilerin ellerindeki payları devretmelerinden doğan kazançları katma değer vergisine (KDV) tabi değildir, muaftır.

Anonim şirket pay devri sırasında yararlanabileceğiniz vergi avantajları hakkında ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.

Anonim Şirketlerde Pay Devri Sınırlamalarının Geçersiz Sayılabileceği Haller

Anonim şirketlerde hisse devrine getirilen sınırlamalar, kanuna aykırı olması veya pay sahibinin devretme hakkını tamamen ortadan kaldırması halinde geçersiz sayılabilir. Pay devrini fiilen imkansız kılan veya belirsiz, keyfi kriterlere dayanan sınırlamalar hukuki korumadan yararlanamaz. Bu nedenle, gerek esas sözleşme hükümleri gerekse uygulamadaki onay süreçleri dikkatle kurgulanmalıdır.

Sonuç

Anonim şirketlerde pay devri kural olarak serbest olmakla birlikte, kanun ve esas sözleşme çerçevesinde belirli sınırlamalara tabi tutulabilir. Özellikle pay senedi devri söz konusu olduğunda, senedin türü ve pay defterine kayıt süreci belirleyici rol oynar. Bununla birlikte, pay senedi basılmış payların devri; gerçek kişiler açısından gelir vergisi, tüzel kişiler açısından ise katma değer vergisi bakımından önemli avantajlar sağlayabilmektedir. Bu nedenle anonim şirket pay devri planlanırken, yalnızca hukuki sınırlamalar değil, pay senedi ile devir yoluyla elde edilebilecek vergi avantajları da birlikte değerlendirilmelidir.